Pîroz e Azadiya Welat

War Botan

19 Çile 2026, 11:06•

1 deqe xwendin

Di tekoşîn û berxwedana demokrasî û azadiyê de bandora çapemeniya azad her tim roleke girîng lîstiye. Li her welatê demokrasî lê tune ye, ji ber bandora şiyarkirina civakê û teşhîrkirina kiryarên şaş ên li dijî rastiya civakê, weşanên azad bûne amûra hejandin an jî rûxandina pergalan. Lewra ji aliyên desthilatdarên zordest ve xebatên çapemeniya azad her tim hatine cirmkirin. Tirkiye jî yek ji wan welatan e ku zordariyê li çapemeniya azad dike. Ji bo fêmkirina rewşa zordestiya dewletê ya li hemberî çapameniya azad û bi taybetî jî çapemeniya, nihêrîna li dîroka rojnameya Azadiya Welat bes e. Lewra Tirkiye hîn jî di mijara azadiya çapameniyê de qada li navneteweyî li dawiya lîsteyan e.

Azadiya Welat û bandora wê

Dijmin dijmin e, lê em çi ne?

 

14 ÇILE 2026 - 10:29

War Botan

Bila kes nekeve xewariyê, şer didome û dê bidome. Armanc ne tenê taxên Eşrefiye û Şêxmexsûd e, armanc bi piştevaniya hêzên qirêj û berjewendparêz vîn û hêviyên kurdan şikandin e. Dema hêvî namîne her tişt tê wendakirin. Divê em rê nedin hêz û vîna me bê şikandin. Çi ji kê tê, bêyî hizirîna partî, ol û êlan, roja kirin û pêkanîna wê ye. Roj roja rûmeta xwe parastinê ye. Bila kes tu gotinên hirde wirde neke, gotinê buhayê xwe nîn e li vê bazarê, lewra mirinê li welat kulav radaye. Dijmin dizane ew dijmin e û dijminatiya xwe dike, lê bersiva pirsa em kî ne û çi dikin ji bo me çiye?

Giyana Ziman û Kurtkirina Peyvan-War BOTAN

 

Her zîman weke gîyaneweran zindî ye û dema cihê jîna giyaneweran xera dibin êdî nikarîn li wir bijîn ango jiyana xwe ji dest didin. Her wisa dizê û ser xwe ve zêde jî dike. Dema tiştekî nû tê afirandin, bivê nevê divê bê binavkirin û bi vî awayî bi xwe re navekî diafirîne. Ji ber  ziman xwedî giyan e, weke her giyanewerî/ê dema çêdibe/tê cîhanê heyama zarokatiyê, kamilbûnê, pîrbûnê û mirinê dikeve pêşiyê. Ji her zimanî re ev serdemên wiha, ne weke hev dirêj an jî kurt in. Her ziman li gorî hişmendî û temenê civaka ew afirandî wan heyaman kurt an jî dirêj dijî.

Zimanên xurt dikarin di derfetên heyî de, li gorî dem û hewcedariyên xwe biguherin. Carinan bi zanebûn û zêdetîr jî bêyî haya mirovan jê hebe diguherin an jî kurt dibin. Guherîn dibe ku erênî be dibe ku jî neyînî. Tişta başî yan jî nebaşiya guherînê diyar dike, hiş û têgihaştina civaka karênerên ziman e.

Hişê çêkirî/AI û rastiya jiyanê

Hişê çêkirî/AI û rastiya jiyanê

15 MIJDAR 2025 - 08:00

War Botan

 Hişê çêkirî (Artificial Intelligence – AI) di jiyana me ya rojane de roleke mezin dilîze. Ji asîstanên dengî yên mîna Sîrî û Alexa bigire heta chatbotên mîna ChatGPT û Grok, ev teknolojî di warê agahdarî, alîkarî û sohbetê de gelek sûdewer in. Lê belê, tevî pêşketinên mezin, hişê çêkirî/AI hîn jî bi pirsgirêkên micid ên weke hevnegirtina mantiqî û şaşiyên di bersiv û sohbetan de rû bi rû dimîne. Armanca vê gotarê ew e ku em bizanibin bê ka AI çawa dixebite û çima car caran şaşiyan dike, da ku em bikaribin bi awayekî baştir pê re têkiliyê deynin û sûdê jê werbigirin.

Pênaseya çand û teknolojiyê(Gotar)

 

Pênaseya çand û teknolojiyê

1 TÎRMEH 2021 - 11:36

War Botan

Nîşe: Ev nivîs 01.07.2021 de di Rojnameya Xwebûnê de bi heman wêneyî hatiye weşandin.
(https://xwebun.org/penaseya-cand-u-teknolojiye/)

 Dema çand tê pênasekirin, pênaseya wê hema bêje ji al û qalê jiyanê digire nava xwe. Lewra pênaseya çand û jiyanê gelek nêzî hev in. Her wisa ger her afirînerî parçeyek ji teknolojiyê jî be, têgeha teknolojiyê jî ne gelek dûrî çandê ye. Her berhema çandî an bandor ji afirandina teknolojiyê girtiye an jî bandor li afirandina teknolojiyê kiriye. Di pêşketina mirov û mirovahiyê de dîroka çand û teknolojiyê di heman çemî de herikîne. Herka wan ya hevrêtiyê ji ya tenêtiyê coştir û xurtir bûye. Carinan pêlên çandê rê li ber teknolojiyeke nû, carinan jî pêlên teknolojiyê rê li ber çandeke nû vekiriye. Bes di aliyê wendakirin, bişaftin û tunekirinê de teknolojiyê serî ji çandê standiye.

Erê em dizî dizanin, Ka em daberiz binasîn-Gotar

    Ji bilî Akp û 2-3 şirîkên wê, hema bêje hemû partî ji bo neheqîya li HDPê tê kirin, gazindan dikin û her tiştî dike stûyê Erdogan û Akpê de. Lê rojek ji rojan ne ji bo parlementerên-vîna gelê Kurd yên hatîn girtin, ne ji bo MYK û hevserokên wê yên hatîn girtin, ne ji bo şaredarîyên hatîn jêstandin, û ne ji bo hezaran endamên wê yên di zindanan de tişteke mecîd nekirîne. Ew jî mîna dewlet û hêzên Ewropa ji sekn û helwesta “em bi fikar dişopînin” pêşdetir naçin. Gelek caran li hember evqas zilmê wê jî nakin. Heya ji destê wan hatîye bûne şirîkê pelixandin û perçiqandina her tiştê HDPê.

    Armanca vê lehîstok û durûtîyê; di mejîyê xwe yê qirêj de dibêjin dê HDP bê girtin û dê hilbijêrên Hdpê hilbijartina bê de dengê xwe bidin me ye.

Hilbijartin û Biratiya(!) Gelan

         Her du-sê salan carekê li Komara Tirkiye dibe hilbijartin. Carînan du-sê sal jî derbas nabe. Piraniya hilbijartinan bi awayeke awarte û zû tên kirin. Helbet her hilbijartinê amûrên propagandayê tên guhertin ji bilî biratiya Kurd û Tirkan a derewîn. Derewa biratiya Kurd û Tirkan her hilbijartinê amûra serekeye bes....
       Dema sala 1992 yê dîsa bi hêceta şervanên PKK ketîne nava bajêr(paşê waliyê wê heyamê bi xwe got tişteke wisa tune bû) bajar hate xirakirin û gel bivênevê ji bajar koçer bû(ji sed kesan zêdetir şêniyên sivîl hatin kuştin). Gelek ji wan çûn bajarê Mêrsînê. Bi salan man vî bajarî. Yek ji wan malbatan ew şeş sale bûye kîrîdarê malbateke Tirk. Zarokên wan bi hev re mezin dibin. Bi borîna demî re şîn û şahiyên wan dibin yek.
       Her sala hilbijartinê, malbata Tirk bi xwesteka xwe ya ji bo malbata Kurd dengdayînê de dengên xwe bidin partiyan ew bixwazin diçe qeta jêr. Malbata Kurd jî ji bo xatirê wan her carê ew kîjan partiyê bixwazin, dengên xwe didin wê partiyê. Jixwe heya wan deman tu hêviyên kesê tunîne ku partiyên Kurd bikevin meclisê. Malbata Şirnexî jî vê yekê weke şerefekê dibînin û dengên xwe bi dilxweşî dide partiyên malbata Tirk dixwaze.

Qêrîneke Bêdeng-RINDÊXAN

       
      Pitrûka Qêrîneke Bêdeng-RINDÊXAN ji pêlên hibra pênûsa nivîsakar Kamran Simo Hedilî derketiye. Romaneke Dîroki ye. Li ser şerê berxwedana Mala Eliyê Unis(Qewmê Çiyê) hatiye navîsandin.
       Dîrok nivîsîn, xwendin û daqultandin kareke mecîd e. Ger dîrok bê nivîsîn, divê bangî giyana mirovan bike ku da bandoreke bide avakirin.  Dîroknivîsîna armanca wê zanîna dîrokê be, divê ji rastiyan ne dûr be, her wisa ne jî ewqas sar û bar be. Dîroka girêdayî rastiyan û bi xemleke wêjeyî hatî nivîsên ji gelek pirtûkên dîrokî balkêştir û cihgirtirin. Ev pirtûk di vî warî de xurt û berketiye. Me bi salan dûbare dûbare dîroka desthilatdaran xwend. Bes ji ber ku ji rastiyan dûr bû û ne bi xemlekî wêjeyî hatibûn nivîsîn, di dil û mejiyên me de qet cih negirt. Ji bo her ezmûnê, me ji serî de çend carên din dixwend lê dema ezmûn diborî tişteke nedima seriyan de. Heya ezmûneke din Yezdan Kerîm bû.
       Helbet em qala lêkolînên dîrokzanan nakin. Lewra dîroknivîsîna lêkolînerî divê bi awayê rêk û pêkiya zanistî be û li goreyî hineke rêgez û rêbazan bê destgirtin.

HER YOL İKTİDAR DİLENCİLİĞİ KAPISINA MI ÇIKAR?

             Doğal toplumlarda iş bölümü olduğundan, her aile bireyi kendi yeteneklerine göre ailede ve toplumda misyon üstlenir yada misyon üstlenitilirdi. Yaşamın en önemli unsurlarının başında gelen ekonomi, ortak çaba ile yürütülürdü. Bu nedenle eğer bir birey eğer üstlendiği ekonomik rolü üstlenmediyse yada üstlendiği rolün gerekliliklerini yerine getirmede başarısız olsaydı, diğer fertlerin yükleri ağırlaşmış olsa da aile içindeki ekonomik darlık riski fazla olmazdı çünkü diğer bireylerin uğraşları bu riski ortadan kaldırırdı. Bu yaşam tarzı, aynı zamanda  aile bireylerini birbirine daha çok yakınlaştırırdı. Aile olabilmek adına gösterilen ortak emek aynı zamanda maneviyatta da bir ortaklaşma sağlardı. Böylece borçlanan veya yaşamını idame edemeyen aile bireylerine sağlanan destek, o aile bireyinin başka kişi yada kurumlarca sömürülmesine engel olurdu. Toplum yaşamında ki ekonomik uğraş çeşitliliği, dolaylı veya doğrudan kişilerin ve ailelerin özgürlüklerini de olumlu yönde etkiliyordu.

BÎRA MIRINÊ

     Botan ji aliyê xwe yê dewlemendiya sererdî û binerdî ve gelek dewlemend e. Ger astegkirinên desthilatdar û şer tune be mirov dikare tenê bi berhemên erdnigariya wê xwe bide xwedîkirin. Jixwe demên berê êl û eşîran(civaka wê ji van pêk dihat) bi vî awayî jiyana xwe didomandin. Lê mixabin bi polîtikayên valakirina gundan û kûvîçêrîn qedexekirinê, malbat mehkumî cerdevanî, di sazîyên desthilatdariyê de mîna xulaman xebatkariyê bûn. Yên radestî vê mehkumiyetê nebûn, xwe bêminetî desthilatdaran dîtin. Karê bi ser pişta xwe an jî bi hêstiran qaçaxiya cixareyan û komirê  kirin. Lê sed heyf û mixabin bedelên van herdu karên bêminetiyê jî giran bûn. Gelek mirovên heremê hatin girtin û hatin kuştin(Roboskê û gelek kesên mayîn bin komirê de mînakin).

Tekoşîna Ziman Û Gazind(Gotar)

               Di erdnîgariya mazovan tê de wekî mêvan tên dîtin, xebat û hewildanên ji bo ziman wekî qedexe tê dîtin û di dadgehan de bi vê tewanbariyê zimanzan an jî kurdîhez tên darizandin. Heyf û mixabin e, lê mafeke me yê gazindan tune. Ji ber ku awayê gazindî nêzîkatî nişaneya lewaziyê ye. Helbet em ê van tepeserî û bêdadiyê bînin ziman û rexne bikin, lê gazind tişteke cuda ye. 

Bûyera Sererastkirina Qerna Nû-Rojava

           Sedsala em têde ji gelek zayîn û vezanan re bihemle. Lî gorî çavdêrîya dîrokê piştî hemû qeyranan aramiyeke demdirêj (herî kêm qasî qernekê) tê avakirin. Dî dema qeyranê de hêzên serdest û jêxwer para xwe ji bazara qeyranê digirin van dizînên destxistinê bi peymanekê dixin bin mîsogeriyê. Lewra êdî berjewendiyên wan ên li goreyî peymana dawiya qeyrana borî ketine bin xetereyê û hêzên ji bazara dizan parê dixwazin hinekê hatine guhertin. Divê peymaneke li goreyî hevsengiya nû bê destnîşankirin. 

DERBEYA CIMAETÊ Û SABÛNA AKP Ê

Ev derbeya mirar, xwe re gelek xetere hebû ji hemû neteweyên Tirkiyeyê re. Helbet xetereya herî mezin dîsa dibû para gelê Kurd. Lewra wekî hemû têkelên Tirkiyê gele Kurd jî serê ewil, di her astê de bertekên xwe anîn ziman û nişan da. Gelê Kurd her tim bûye mexdûrê mezin, ê her derbeya li Komara Tirkiyeyê pêkhatî. jixwe ev yek ne hewceye nivîsîn û niqaşane jî, tene mirov li rûpelên dîroka nêz binêre dê ev yek zelal dekeve ber çavan. Tirk li himber hev derbeyan dikin, dîsa yên herî zêde tên perçiqandin gelê Kurd e. Li himber xetereyên ji welatên derve dikin, dîsa yên tên perçiqandin gelê Kurd e. Lê ev derbeya 15 Tîrmehê de hatî kirin sosretiyeke cudatir datine ber çavan. Taybetî jî di hêla desthilatdariya ser kar de, ev tê pêşxistin. Ew bayên destpêka derbeyê, yên wekî bayê biratiya neteweyên Tirkiye, bi destê desthilatdariyê tê guhertin û hewl dide bike bahoza nijarperestiyê. Ev yek di vexwendinên Serokomar de aşkereye. Hewiladana Serokomarê Komara Tikiyeyê ewe ku eniyeke nijadî ava bike. Ev sekna wî bandorê li girseyên pêy wî dimeşin, wekî kiryarên êrîşên li himber Kurd û Elwî derdikeve qadan xwe rû dide. Ev jî aşkere dike ku MHP di mijara nijarperestiyê de nahêje ava destê Serokomar de bike.

1 Kasım'da Kim Neyi Seçti.

      1 Kasım seçim sonuçlarına göre, Kürtler ''kim dönerse dönsün, biz dönmeyiz yolumuzdan'' hükmünü verdi. Çünkü Türkiye haritasına bakıldığında HDP'nin desteklediği öz yönetim ilanından sonra da halen Kürdistan illerinde bu seviyede oy alıyorsa, başka anlam çıkarılamaz.

ÇAND Û KEVNEŞOPA KURDAN

   

           Ger nirxandina giranbihayiya tiştên jiyanî bên kirin, dê di vê pîvanê de çand rêza pêşî de cih bigire, ji ber ku hemî şaristaniyên pêk hatine bi destxistiyên mirovahiyê ya çandî pêk hatîne. Her çiqas dema îro peyva çandê tê bilêvkirin, serê ewil de bîra tiştên kevin ên daringî-maddi bên hişê mirov jî, ji bo rastiyê ev pênase gelek qels dimîne. Lewma zanyarek dibêje ‘’Di pênaseya teng de çand, pêkhatina zêna civakî, çarçova hizirkirina wê û zimanê wê be, wekî pênaseya berfireh jî çand, ser van ve zêdekirina destxistiyên daringî-maddi(hemû amûrên hewcedariyan pêk tînin, tişt afirandin, rêbazên veşartin û veguherîna xwarinê, têkilî, parastin, bawermendî û hemû amûrên spehîbûnê) tîne ziman.’’ Bi kurtasî mirov dikare çandê wekî, di afirandin û teşeyê afirandinê de hemî destxistiyên sazîbûn û watedarkirina civakê pênase bike.